Volgens het "Milieu-en natuurrapport Vlaanderen 2001" is de bevolking voor bijna 40% verantwoordelijk voor de totale dioxine-emissie in Vlaanderen. Het verbranden van afvalstoffen in tonnetjes en open vuren neemt hierbij maar liefst 25% van de dioxine-uitstoot voor z'n rekening. Daarnaast komt nog 15% op rekening van (voornamelijk foutief) gebruik van kachels en open haarden.

Vuurtjes stoken

Sinds oudsher oefent vuur een magische aantrekkingskracht uit op de mens. Wie houdt er niet van vuurtje-stook? Wie droomt niet weg bij een knetterend kampvuur? Wie heeft als kind niet met lucifers gespeeld?

Naast de direct merkbare overlast (o.a. geurhinder, rookontwikkeling) die de nabije omgeving ondervindt, veroorzaakt sluikverbranden ook aanzienlijke milieuproblemen. Bij ongecontroleerde en onvolledige verbranding in open lucht komen naast de emissies uit volledige verbranding, namelijk stikstofoxiden, zwaveldioxide, koolstofdioxide en stof, ook nog koolstofmonoxide, koolwaterstoffen (o.a. PAK's), roet en dioxines vrij.

Campagne zonder nuances

De Vlaamse overheid hield dan ook de voorbije zomer een grootschalige sensibiliseringscampagne om de onwetende stoker op betere gedachten te brengen. Maar liefst 400 affichesborden van 20 m2 bestookten er de voorbijganger met de boodschap dat met vuur spelen gevaarlijk is voor mens en milieu. Maar ho, wacht even ? Is het goed stoken van goed brandhout dan niet langer een belangrijke oplossing voor het broeikaseffekt, waar men 10 jaar geleden in Rio en kortgeleden nog in Johannesburg zoveel woorden aan vuil maakte ? En is hout goed verbranden ook geen goede zaak bij het terug dringen van de zure regen ?

Deze belangrijke nuances werden in de campagne van de Vlaamse overheid niet gemaakt. Zeker wie alleen de affiches zag - en dat is toch bijna iedereen - krijgt de indruk dat vuurtjes stoken gewoon taboe is voor eenieder die wat met het milieu begaan is.

Verwarming is cruciaal binnen het broeikaseffekt

De verbranding van kolen, aardolie en ook aardgas veroorzaken door de produktie van kooldioxide het broeikaseffekt, waarvan de rampzalige gevolgen nog niet te overzien zijn. De verbranding van fossiele brandstoffen is op wereldschaal gezien voor 77 % verantwoordelijk voor de CO2-emissies, ontbossing voor 23 %. De huishoudelijke verwarming staat daarbij in België voor zo maar even 38 % van de produktie van fossiele kooldioxide.

De verbranding van hout draagt niet bij tot het broeikaseffekt

In konkreto zal ongebruikt kleinhout en houtafval, door allerhande verrrottingsmechanismen, toch afgebroken worden tot koolstofdioxide. Het verbranden hiervan brengt dus niet meer kooldioxide in de lucht dan van nature toch zou gebeuren. Deze natuurlijke, gedeeltelijk anaërobe (zuurstofarme) verrottingsprocessen produceren overigens ook een belangrijke hoeveelheid methaan, dat als broeikasgas per molecule 63 x schadelijker is dan kooldioxide. Bij verbranding gebeurt dit niet. Bovenstaande vormt uiteraard geen pleidooi voor de schadelijke verbranding van behandeld afvalhout.

Evengoed als voor afvalhout betekent de verbranding van gekapt hout geen bijdrage tot het broeikaseffekt. Ten minste, in zoverre nieuwe bomen worden aangepland voor het toekomstige houtverbruik, wat al lang als de economische en ecologisch taak van de bosbouwer wordt gezien en wat in Europa ook de gangbare praktijk vertegenwoordigt. De nieuw opgroeiende bomen nemen dan een gelijke hoeveelheid kooldioxide op als werd vrijgesteld bij de verbranding van hun voorgangers.

Hout goed stoken

Wie niet gedroogd tuinhout opstookt buiten of nat hout stookt in een houtkachel, produceert bijzonder veel koolmonoxide en PAK's. En zelfs met goed droog hout is een open vuur niet meteen de meest ecologische keuze. Alhoewel er voldoende verbrandingslucht voorhanden is, liggen de verbrandingstemperaturen niet hoog genoeg voor een echt volledige verbranding. Maar goed, ook voor de Vlaamse overheid kan het wel, zolang er tenminste geen afval of behandelt hout aan te pas komt.

Wie echt gebruik wil maken van brandhout als ecologische energiebron kiest een moderne houtkachel die een hoog rendement combineert met ideale verbrandingstemperaturen en een goede zuurstoftoevoer. De absolute toppers in ecologische houtverbranding vormen de warmte-accumulerende, massieve houtkachels.

Zo bijvoorbeeld de finse Tulikivi speksteenkachel. Die kan uitpakken met het hoogste verbrandingsrendement van alle verwarmingssystemen : 80 à 95 %. Slechts 5 tot 20 % van de in het hout aanwezige energie gaat verloren. De uiterst schone verbranding zonder roetvorming produceert minder dan 0,1 % CO en een niet detecteerbaar gehalte aan PAK's.

Tulikivi lanceert dit jaar trouwens een nieuwe generatie modellen die met een nieuwe wervelverbrandingskamer een nog schonere verbranding geven dan al het geval was. Het resultaat is dat de uitstoot nog lager geworden is dan ze al was en dit in het bijzonder inzake NOx.

Het trechtervormige, gietijzeren rooster zorgt ervoor de de houtskool goed samen blijft en tot een zeer fijne as verbrandt, waarin 30 % minder onverbrande deeltjes zitten dan in een gewone Tulikivi. Het rooster ontvangt ongeveer één vijfde van de verbrandingslucht en is voorzien van onstekingslucht-geleiders die het ontvlammen van op gloeiende houtskool gelegd hout versnelt. Bijna vier vijfden van de verbrandingslucht wordt doorheen de vele gaten in zij- en achterwanden gestuurd, die niet door as kunnen verstoppen. Daardoor ontvangt het vuur steeds de nodige verbrandingslucht. Door de specifieke vorm van het luchtaanvoersyteem onstaat een sterke luchtwerveling, zodat de menging met de verbrandingsgassen bijzonder effektief gebeurt.

Optie direkte luchtaanvoer van buiten

In laag-energiewoningen is de snelheid waarmee de aanvoer van buitenlucht gebeurt, beperkt door ventilatoren en warmte-wisselaars. Door de hoge nood aan verbrandingslucht was het tot voor kort erg moeilijk er hout in te branden. Met de nieuwe verbrandingskamer van Tulikivi is dit nu evenwel geen probleem meer. Indien een laag-energiewoning het warmteverlies tot 1/7 kan inperken in vergelijk tot een gewone woning, dan volstaat met Tulikivi totaal 2 tot 3 uur stoken per week, verdeeld over 2 tot 3 stookbeurten !